Πέμπτη, Ιουνίου 5

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΑΣΥΛΟ
Το δημόσιο πανεπιστήμιο έχει τεθεί υπό αμφισβήτηση. Η συνταγματική αναθεώρηση ναυάγησε αλλά επιχειρείται η εφαρμογή του νόμου πλαισίου, υπό τη μορφή "φροντίδας" που θα έρθει, υποτίθεται να απαλλάξει την ανώτατη εκπαίδευση από κάθε μορφή δυσλειτουργίας. Το πανεπιστήμιο αντιστέκεται στη φροντίδα, αναπτύσσει την άμυνά του μέσα σε έναν ιδιάζοντα χώρο, εκείνον του πανεπιστημιακού ασύλου. Αυτόν ακριβώς τον χώρο προσβάλλει η φροντίδα των κυβερνητικών μεταρρυθμίσεων γι' αυτό ο πανεπιστημιακός κόσμος αντιστέκεται σε όλα τα σημεία της εφαρμογής τους. Τα παρακάτω σχόλια τοποθετούνται στα πλαίσια μιας τέτοιας προβληματικής της αντίστασης και βασίζονται σε δύο κείμενα* που θα ήταν κρίμα να λείπουν από αυτή. Το κείμενο του Ζ. Ντερριντά εστιάζει στον απροϋπόθετο και δημόσιο χαρακτήρα του πανεπιστημιακού λόγου. Στο πανεπιστήμιο, μας λέει, πρέπει όλα να μπορούν να ειπωθούν δημόσια. Ταυτόχρονα περιγράφει το απροϋπόθετο του πανεπιστημιακού χώρου, μιλώντας για έναν τόπο που μπορεί να εγκυμονεί συμβάντα. Το συμβάν εδώ εμφανίζεται σαν κάτι το οποίο καθώς συμβαίνει δεν ενεργοποιεί απλώς αυτό που έχει ήδη καταστεί δυνατόν από τις υπάρχουσες δομές: "Το συμβάν υπάγεται σε ένα ίσως το οποίο συνάδει όχι με το δυνατόν αλλά με το αδύνατον"^1^. Έτσι μας βοηθά να διακρίνουμε στην καρδιά του δημόσιου χώρου, ένα προνομιούχο υποσύνολό του, που μπορεί να εγκυμονεί το αδύνατο και "πρέπει συμβολικά να προστατευθεί μέσω ενός είδους ασυλίας-ανοσίας, ως εάν το ένδον του ήταν απαραβίαστο"^1^. Συνεπώς το πανεπιστήμιο δεν μπορεί καν να υπάρξει χωρίς να διασφαλίζει αυτό το ως εάν, όχι σαν ένα πραγματικό επώνυμο προϊόν ή έργο, αλλά σαν τον χώρο του αδύνατου, που ανήκει στο μέλλον και δεν μπορούμε να προετοιμάσουμε την άφιξή του. Δυστυχώς, μιλώντας για μια ειδική, υπό ασυλία χωρικότητα στην καρδιά του δημόσιου χώρου, διατρέχουμε έναν σοβαρό κίνδυνο: να φανταστούμε αυτή τη χωρικότητα περισσότερο σαν ένα εντός. Εδώ καθόλου δε μας αφορά η προστασία ενός ευαίσθητου και καλοφροντισμένου μέσα. Μας ενδιαφέρει η ασυλία που καθιστά δυνατό ένα έξω. Αυτό το έξω έρχεται να προσδιορίσει την παράδοξη φύση του πανεπιστημιακού δημόσιου χώρου. Το "εντός του ένδον" που αναφέρει περιστασιακά ο Ντερριντά, βρίσκεται παραδόξως σ' αυτό το έξω. Η τάση να αντιλαμβανόμαστε τον πανεπιστημιακό χώρο σαν ένα μέσα, που πρέπει να φυλαχτεί, να διαμορφωθεί προσεκτικά, να διασφαλίσει τους χρήστες του και το υλικό του, αφήνει το περιθώριο στις εξουσίες να διεισδύσουν σαν εγγυητές αυτού του "καθαρού" μέσα. Μια τέτοια εσωτερικότητα είναι εντελώς ευάλωτη σε κυρίαρχες δομές που επιδιώκουν να την ελέγξουν και να την διαμορφώσουν. Στον αντίποδα της, συναντούμε το έξω του Μ. Φουκώ σαν το χώρο που δεν ανήκει ούτε στην εξουσία, ούτε στη γνώση. Βρίσκεται γύρω τους αλλά και ανάμεσά τους μοναδικός εγγυητής της μη-σχέσης τους. Μεταφέροντας συνεχώς τα όριά του, δεν μπορεί να γίνει προσιτός εκεί όπου ασκείται κάποια μορφή συστηματικής φροντίδας. Μόνο η αμέλεια έλκει προς το έξω, ενώ "μια τέτοια αμέλεια δεν είναι στ' αλήθεια παρά η άλλη όψη ενός ζήλου"^2^. Μια πολύ εργατική αμέλεια, λοιπόν, διαφυλάσσει τον πανεπιστημιακό χώρο από τη διείσδυση των εξουσιών, η αμέλεια της πανεπιστημιακής ασυλίας. Εξασφαλίζει έναν τόπο που μπορεί να επικοινωνεί με το έξω. Που μπορεί να παράγει επινοήσεις, αναδύσεις, επιθυμίες. Που μπορεί να παράγει πραγματικά συμβάντα.
Στεργία Σαραντοπούλου/ΑΥΓΗ ౧/౬/2008
1. Ζακ Ντερριντά, Το Πανεπιστήμιο άνευ όρων, μετάφραση - σημειώσεις Βαγγέλης Μπιτσώρης, εκδ. Εκκρεμές, 2004
2. Μισέλ Φουκώ, Ο στοχασμός του έξω, μετάφραση-σημειώσεις Γιώργος Σπανός, εκδ. Πλέθρον, 1998

7 σχόλια:

nikitas είπε...

Απορία: Το δημοσιευμα της Σαραντοπούλου "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΑΣΥΛΟ" προσπαθεί να πείσει για την αναγκαιότητα του ασύλου; και σε ποιούς αναγνώστες απευθύνεται;

Ανώνυμος είπε...

Δε νομίζω.Μάλλον μιλάει για έναν αέναα κινούμενο και γι' αυτό "άπιαστο" χώρο,έξω από την τυποποίηση "εντός-εκτός"

nikitas είπε...

Και γω που νόμιζα, αυτή την ωρα, οτι προέχει το πειστικό επιχείρημα για την αναγκαιότητα του ασύλου....

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973 ( το 1973 για να μην μπερδευόμαστε) καταξιώνει ιστορικά και πολιτισμικά το πανεπιστημιακό άσυλο. Το άσυλο, συμβολο μαζικής αντίστασης κατά της δικτατορίας και του αυταρχισμού του κράτους. Στο "πολιτικό μας υποσυνείδητο"καταγράφεται ως χώρος ιερός και απαραβίαστος ("ιερό" με την εννοια την αρχαία) στον οποίο δεν δικαιούται να εισβάλλει η κρατική εξουσία...
Ο Ν.1268/1982 κατοχύρωσε νομοθετικά την λαική απαίτηση σεβασμού του ασύλου.
Ολη αυτή η εξέλιξη, είναι αποτέλεσμα της μετεμφυλιακής εποχής, οταν το πανεπιστήμιο αναδεικνύεται σε'προνομιακό πεδίο διεκδίκησης της πολιτικής ελευθερίας, της ισότητας στη παιδεία και τη μόρφωση' και το φοιτητικό κίνημα της προδιδακτορικής εποχής μετατρέπει το πανεπιστήμιο σε προμαχώνα της ελεύθερης διακίνησης και πάλης των ιδεών. Το άσυλο είναι η ασπίδα απέναντι στην αστυνόμευση της πανεπιστημιακής ζωής.
Σήμερα;
Η προστασία του ασύλου δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Είναι μέσο εγγύησης της ελευθερίας στην έρευνα στην διδασκαλία στην ελεύθερη διακίνηση ιδεών, χαριν των οποίων και υπάρχει(το άσυλο).
Αν τα παραπάνω εξασφαλίζονται υπάρχει και άσυλο, διαφορετικά υπάρχει άσυλο"κατ΄επίφαση" και βαυκαλιζόμαστε για τη διαφύλαξη του κάδρου-πλαίσιου αδιαφορώντας για την εικονα-ουσία...

Ανώνυμος είπε...

Συμφωνώ απόλυτα.Το θέμα είναι ότι η Σαραντοπούλου μιλάει θέτοντας το θέμα σε ένα καθαρά φιλοσοφικό πλαίσιο ενώ παράλληλα τίποτε από όσα αναφέρεις δεν εξασφαλίζονται.

Ανώνυμος είπε...

Η τάση να αντιλαμβανόμαστε τον πανεπιστημιακό χώρο σαν ένα μέσα, που πρέπει να φυλαχτεί, να διαμορφωθεί προσεκτικά, να διασφαλίσει τους χρήστες του και το υλικό του, αφήνει το περιθώριο στις εξουσίες να διεισδύσουν σαν εγγυητές αυτού του "καθαρού" μέσα. Μια τέτοια εσωτερικότητα είναι εντελώς ευάλωτη σε κυρίαρχες δομές που επιδιώκουν να την ελέγξουν και να την διαμορφώσουν. Στον αντίποδα της, συναντούμε το έξω του Μ. Φουκώ σαν το χώρο που δεν ανήκει ούτε στην εξουσία, ούτε στη γνώση. Βρίσκεται γύρω τους αλλά και ανάμεσά τους μοναδικός εγγυητής της μη-σχέσης τους. Μεταφέροντας συνεχώς τα όριά του, δεν μπορεί να γίνει προσιτός εκεί όπου ασκείται κάποια μορφή συστηματικής φροντίδας. Μόνο η αμέλεια έλκει προς το έξω, ενώ "μια τέτοια αμέλεια δεν είναι στ' αλήθεια παρά η άλλη όψη ενός ζήλου"^

Ανώνυμος είπε...

"Μεταφέροντας συνεχώς τα όριά του":Αυτό στην πράξη πώς μεταφράζεται;Ο εγκλωβισμός σε νόμους-πλαίσια και παραθυράκια τους πώς αίρεται;

stergia είπε...

Δυστυχώς μόλις τώρα ανακάλυψα το blog και είδα τα σχόλια σας. Σας ευχαριστώ πολύ που αφιερώσατε χρόνο στο αρθράκι αυτό. Ο στόχος του ήταν να ανοίξει μια συζήτηση και συγκινήθηκα διαπιστώνοντας ότι αυτό έχει συμβεί.