Του Κώστα Βαξεβάνη


Ο Τεό και ο Σουτάι είναι φίλοι μου και συνεταίροι. Ο ένας Έλληνας και ο άλλος Τούρκος. Είναι ιδιοκτήτες ενός από τα πιο όμορφα εστιατόρια στο Βερολίνο. Φτωχοί μετανάστες και οι δύο στη Γερμανία πριν από χρόνια, κατάφεραν να επιβιώσουν στο σκληρό περιβάλλον της δουλειάς και των προκαταλήψεων. Στη Γερμανία δεν είχε ιδιαίτερη σημασία ποιoς είναι Έλληνας και ποιoς Τούρκος. Ήταν και οι δύο μετανάστες και για κακή τους τύχη, το ίδιο σκούροι. Στο εστιατόριο τους σήμερα, όλοι οι σερβιτόροι είναι παιδιά από διάφορες χώρες του κόσμου. "Multi culti” λέει ο Τεό γελώντας. Όταν πάω στο "Barist"(έτσι λέγεται το εστιατόριο) νοιώθω πολίτης του κόσμου. Ένας άνθρωπος ανάμεσα σε ανθρώπους. Και απολαμβάνω τις συζητήσεις με τον Σουτάι, που αναλύει πάρα πολύ καλά, πώς οι σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας χτίστηκαν έντεχνα πάνω στην ένταση και την αντιπαράθεση.

Το περιβάλλον και ο πολιτισμός του "Barist" είναι το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό αυτές τις μέρες, παρακολουθώντας κάποιους να στήνουν το σκηνικό της έντασης με τους μετανάστες. Να οικοδομούν πάνω στον αόριστο φόβο συγκεκριμένες αντιδράσεις.

Εδώ και μέρες κάποιοι ακονίζουν τα αντανακλαστικά του φόβου και τα ζωώδη ένστικτα. Ολόκληρη χώρα θα σύρει το χορό. Οι πάντες θα μπουν σε αυτόν. Ο μικροαστός, ως μαιτρέσα του φασισμού γιατί φοβάται για να υπάρχει.
Ο άνεργος για να μην του πάρουν τη δουλειά οι ξένοι, ενώ τα κοράκια αφεντικά είναι έλληνες. Ο φασίστας γιατί θέλει να είναι καθαρός μέσα στη βρωμιά του μυαλού του. Ο ανόητος γιατί ηδονίζεται να ανακαλύπτει χειρότερους απ αυτόν.

Φασισμός δεν είναι να συνστοιχίζεσαι με μια συγκεκριμένη ιδεολογία μόνο. Είναι να εγκαταλείπεις τη σκέψη για να ντυθείς με σχήματα και αφορισμούς. Μόνο που κάποια στιγμή επιστρέφουν. Και θα επιστρέψουν γιατί είμαστε όλοι μετανάστες. Και εμείς οι έλληνες, δυστυχώς στη χώρα μας...
www.koutipandoras.gr

ΠΡΑΞΗ ΜΟΝΑΧΟΥ ΜΟΝΟΧΙΤΩΝΟΣ
Κάποια όνειρα που βλέπω, μ' αρέσει να τα διηγούμαι/.
Τι είδα χτες/.
Ένας ερημίτης κόβει λουλούδι και λέει στους μαθητάδες ολόγυρα: "Βλέπετε τίποτα σ' αυτήνε την πράξη;" Ο ένας λέει πως είναι αγάπη για τ' άνθη κι ομοίωση μαζί τους. Ο άλλος λέει πως είναι η μη-συνείδηση και τείνει σε κινήσεις μη-χρησιμότητας. Ένας άλλος αποκρίνεται πως ήτανε μια ανάπαυλα της αγιότητας. Ο ερημίτης πάει στο μίσχο, δένει το λουλούδι με σπάγγο, λέγοντας: "Ήτανε μια πράξη εξουσίας". Και έμεινε άφωνος έως θανάτου, κατά το όνειρο που είδα.
Νίκος Καρούζος, ΕΡΥΘΡΟΓΡΑΦΟΣ, 1988

Στην Ευρώπη βαρβαρότητα
στην Ελλάδα παλινόρθωση των βουρβόνων

Ασωτία και υποδοχή της, 3

"...
Περπάτησε λοιπόν ανάμεσα στις πέτρες
και μη σκεφτείς επιστροφή.
Άν σφάξω μόσχο
κρυφά θα τόνε σφάξω μοναχός τη νύχτα
και μοναχά για σένα.

Δυό ποτηράκια με κρασί θα βάλω
ένα για μένα κι ένα απέναντί μου
και στην υγειά θα πιώ της ασωτίας.
Μια θα ΄ν΄η ευχή μου
όρθιος μακριά μας πιά να ζήσεις
όπως θέλησες
με τη βοήθεια του Θεού
κι αν το μπορείς
χωρίς αυτήν
..."

Γιάννης Βαρβέρης, Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΟΝΟΣ

“να με θυμάστε
και συγχωράτε μου
αυτή την τελευταία θλίψη”

Ιωάννης της Κλίμακος, Ι

Είμαι ανεβασμένος πάνω σε μια σκάλα
και κοιτώ τον κόσμο
πίσω από τον φράχτη.
Σκοπεύω για τους συνανθρώπους μου
τούτης της όχθης
της άλλης να φωτογραφίσω τα μεράκια
ό,τι κινείται δηλαδή με σχετική ζωηράδα:
καΐκια φευγαλέα φώτα γιορτών πλοίων
σεκλέτια αφραγκίες και μεζεκλίκια
ανθρώπους αξεδιάλυτους των μπαρ
τους ίδιους καθώς τρέχουν να κρυφτούν
σε υπόστεγα θυέλλης κηδειών γάμων
πολιτικής αντάρας
κι άλλα
της οπτασίας
της Ιστορίας
τρεχάτα γεγονότα
αλλά πάνω στη σκάλα
σαν να τα βλέπω τώρα επί ματαίω
τρέμουν τα γόνατα
και πρέπει να κατέβω
μ’ ένα μονάχα δίλημμα:
ήταν η σκάλα μου ασταθής
ή οι εικόνες μου άστατες
και δεν φωτογραφίζονται.

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΟΝΟΣ , Γ. ΒΑΡΒΕΡΗΣ

"Σίμωνα Κυρηναίε
...
μη μας σηκώσεις το σταυρό
ολόκληρο το διεκδικούμε το μαρτύριο
είναι βαρύτερες για μας
οι αγαθές προθέσεις"
Γ. Βαρβέρης, ο άνθρωπος μόνος

Συχνά φαντάστηκα το τέρας Ύπνος σαν ένα βαρύ, γιγάντιο κεφάλι με αδύναμο σώμα και έτσι το απεικόνισα. Κεφάλι και σώμα κρατιούνται με ισορροπία με τις διχάλες της πραγματικότητας. Αν σπάσουν αυτές οι διχάλες έχουμε την αίσθηση ότι θα "πέσουν". Οι περισσότεροι από τους αναγνώστες μου έχουν ήδη βιώσει την αίσθηση ότι πέφτουν απότομα στο κενό τη στιγμή ακριβώς που τους καταλαμβάνει απόλυτα ο ύπνος. Αν ξυπνήσουν ξαφνικά, με την καρδιά να τρέμει αποκλείεται να έχουν την παραμικρή αμφιβολία ότι αυτή η αίσθηση είναι η ανάμνηση του τραβήγματος την ώρα της γέννησης...
Σαλβαδόρ Νταλί στο "Η Μυστική Ζωή του Σαλβαδόρ Νταλί", 1942

Χωρίς βιβλία - με βιβλία παντού
Tου Nικου Γ. Ξυδακη/ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 17-5-2009

Oταν διάβασα το θέμα της Εκθεσης (Γλώσσας, σωστότερα) στις Πανελλήνιες Εξετάσεις, σκέφτηκα ότι πάλι το αξιοθρήνητο εκπαιδευτικό σύστημα δεν καταλαβαίνει τίποτε από την εποχή μας και καλεί τα παιδιά να ηθικολογήσουν. Με κακή σύνταξη και λογικά σφάλματα, με αυθαίρετες αναγωγές, ο εξεταστής ζήτησε από τους δεκαοκτάχρονους να εξηγήσουν γιατί κατ’ έθιμον σχίζουν και καίνε τα σχολικά εγχειρίδια στο τέλος της χρονιάς και πώς το βιβλίο μπορεί να συνυπάρξει αρμονικά με τα ηλεκτρονικά μέσα πληροφόρησης και γνώσης.

Ο εξεταστής αυθαιρετεί και ακροβατεί. Κατ’ αρχάς, ταυτίζει το τρέχον, χαμηλής ποιότητας σχολικό βιβλίο με το βιβλίο εν γένει, από καταβολής. Δεύτερον, καλεί τους εφήβους, όλους καλωδιωμένους και δικτυωμένους, να επιχειρηματολογήσουν υπέρ ενός μέσου και μιας κουλτούρας που δεν έχουν βιώσει, δηλαδή να ηθικολογήσουν υπέρ της άχρονης και καθολικής και οικουμενικής αξίας του έντυπου μέσου, δηλαδή να παπαγαλίσουν τα (α), (β), (γ), (β), από τη φροντιστηριακή διδασκαλία των SOS θεμάτων. Τρίτον, έλασσον ίσως αλλά μείζον όταν πρόκειται για μάθημα Γλώσσας: ονομάζει, με ρηχό και απλουστευτικό τρόπο, «ηλεκτρονικά μέσα», το αχανές και πολυδαίδαλο ψηφιακό - δικτυακό σύμπαν. Τέλος, και αφού ήδη έχει προκαλέσει σύγχυση με την ελλιπή ορολογία, τη λήψη ζητουμένου και τη χειραγώγηση του ερωτώμενου, αυθαιρέτως και ασυναρτήτως ο εξεταστής μεταφέρει τη συζήτηση από το τελετουργικό κάψιμο των σχολικών βιβλίων (τελούμενο ετησίως από όλες τις προψηφιακές γενιές) «στους τρόπους που θα συμβάλουν στην αρμονική συνύπαρξη του βιβλίου με τα ηλεκτρονικά μέσα» (sic). Ράβδος στη γωνία, άρα βρέχει...

Τέλος πάντων, το θέμα μας δεν είναι οι ασυνταξίες και τα λογικά χάσματα στις Πανελλήνιες Εξετάσεις της Γλώσσας. Αυτά έχουν επισημανθεί πολλές φορές. Αξίζει να σταθούμε όμως στη ρηχή αντίληψη του εξεταστή -δηλαδή του σχολικού συστήματος- για τον ρόλο του βιβλίου σήμερα, για το μέλλον του, αλλά κυρίως τη ρηχή αντίληψη για τη διείσδυση των ψηφιακών μέσων στις νεότερες γενιές. Στα μυαλά των εξεταστών και του συστήματος, αυτού ακριβώς του συστήματος που παράγει εξόφθαλμα προχειροφτιαγμένα και απωθητικά βιβλία, το βιβλίο είναι ιερό, άχρονο και αμετάβλητο, ένα τοτέμ. Με αυτό εισήλθαμε στους νεότερους χρόνους, με αυτό θα πορευτούμε στην αιωνιότητα. Το βιβλίο είναι το Αγαθό, τα μαζικά μέσα είναι το Σκότος. Το βιβλίο είναι ο Λόγος, οτιδήποτε άλλο φέρει κείμενο ή αφήγηση είναι Απειλή. Ακόμη και το δοκίμιο του Αγγελου Τερζάκη αντηχεί αυτή τη μανιχαϊστική αντιπαράθεση του βιβλίου με τα μαζικά μέσα. (Ποια μέσα άραγε; Τα ραδιοτηλεοπτικά; ΄Η τις εφημερίδες όπου ο Τερζάκης δημοσίευε τέτοιες επιφυλλίδες;)

Ομως οι δεκαοκτάχρονοι πολίτες που καλούνται να μηρυκάσουν ηθικολογικά κλισέ, αυτοί που θα ασκήσουν το εκλογικό δικαίωμά τους σε λίγες ημέρες, είναι όλοι τους παιδιά της ψηφιακής εποχής, κανείς τους δεν θυμάται τον κόσμο χωρίς υπολογιστή, χωρίς κινητό, χωρίς Διαδίκτυο, γεννήθηκαν με αυτά, μέσα σε αυτό το περιβάλλον διαμορφώθηκαν πνευματικά και συναισθηματικά. Περισσότερο κείμενο διαβάζουν στις οθόνες υπολογιστών και κινητών, απ’ ό, τι σε τυπωμένες σελίδες. Κανείς δεν έχει δει γραφομηχανή, τέλεξ, ελάχιστοι έχουν δει οικιακό πικάπ με δίσκους βινυλίου, φαξ. Είναι η τελευταία γενιά που πρόλαβε να δει τον Μόγλη από βιντεοκασέτα και να φωτογραφηθεί σε φιλμ. Τα βιβλία που έχουν διαβάσει σχεδόν όλα τα έχουν δει και στο σινεμά, από τον Χάρι Πότερ έως τον Αρχοντα των Δαχτυλιδιών και το V for Vendetta. Τώρα τα κατεβάζουν από σέρβερ και τα κουβαλάνε στο λάπτοπ. Κι ας έχουν γεννηθεί και μεγαλώσει σε σπίτια με βιβλία, ίσως κατάφορτα από βιβλία, εγκυκλοπαίδειες, λευκώματα, χάρτινα μέσα. Ολοι αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους σαν παιδιά της μεταγουτεμβέργειας εποχής.

Οπως ακριβώς εξηντάχρονος φίλος, γραφιάς μεγαλωμένος με χαρτί και μελάνι, θυμόταν ότι στη Γαλλία της δεκαετίας ’70 αστυνομικοί που του έκαναν έλεγχο βίζας διασταύρωσαν τα στοιχεία τους on line από το περιπολικό. Τόσο καλή θυμόταν την οργάνωση του γαλλικού κράτους... Οταν του υπενθυμίσαμε ότι το ’70 δεν υπήρχε ούτε Ιντερνετ ούτε καν προσωπικός υπολογιστής, έμεινε εμβρόντητος, αυτός ο άνθρωπος του χαρτιού και του Τύπου.

Το βιβλίο άρα, γι’ αυτούς τους γεννηθέντες το 1991, λίγο μετά το Web, το τερζάκειο «γκόλφι» - φυλαχτό του πολιτισμού των γονιών και των των παππούδων τους, είναι βαρύτιμο και αξιοσέβαστο, αλλά πολύ λίγο χρήσιμο πια, πιάνει ελάχιστο τόπο στις ζωές τους. Προσοχή: Οχι σαν περιεχόμενο, αλλά σαν περιέκτης. Οχι σαν κείμενο, αλλά σαν υλικός φορέας του κειμένου.

Το κείμενο σήμερα είναι παντού, όχι μόνο στο χαρτί. Η γνώση υπάρχει διάσπαρτη στην αενάως διαστελλόμενη wikipedia και στις αστείρευτες δεξαμενές του Δικτύου - η Αγία Γραφή, τα μεγάλα θρησκευτικά και φιλοσοφικά κείμενα, οι Ελληνες κλασικοί, οι Ευρωπαίοι κλασικοί, οι βιογραφίες, οι ρηξικέλευθες ιδέες, οι ταινίες, οι μουσικές, οι ζωγραφιές και οι φωτογραφίες... Πολύ περισσότερο, το διαρκώς διαστελλόμενο Δίκτυο γράφεται από τους ίδιους τους αναγνώστες - χρήστες - θεατές. Μια πραγματωμένη ουτοπική βιλιοθήκη χωρίς όρια, σαν αυτήν που ονειρεύονταν οι Αλεξανδρινοί, οι ουτοπιστές, ο Μπόρχες... Κι ακόμη παραπέρα.

Δεν ξέρουμε πώς θα είναι το βιβλίο ή ο Τύπος στο εγγύς μέλλον. Αν θα τυπώνονται μεμονωμένα χάρτινα αντίτυπα στο σπίτι ή στο περίπτερο, αν θα διατίθενται όλα τα βιλία του κόσμου για κατέβασμα, αν ο έντυπος λόγος θα επιδοτείται ως δημόσιο αγαθό, όπως οι δρόμοι, τα σχολεία και τα νοσοκομεία. Η γραφή και η ανάγνωση είναι δημόσιο αγαθό, και είναι πυλώνας της δημοκρατίας.

Ομως, ακριβώς όπως ο Γουτεμβέργιος πρόσφερε τη Βίβλο και το βιβλίο στις μάζες και άνοιξε την πόρτα της νεωτερικότητας, έτσι και το ψηφιακό περιβάλλον, παρότι αποδιαρθρώνει εννοιολογήσεις και συνήθειες, παρότι αποϋλοποιεί το βιβλίο, παρότι κλονίζει βιομηχανίες και επαγγέλματα, ουσιαστικά επαναθεμελιώνει το βιβλίο, τη γραφή, την ανάγνωση, τον τρόπο που βιώνουμε τη γνώση και τη δημοκρατία.

Αλλά αυτή η διαπίστωση δεν περνάει από τον νου του σχολικού μας συστήματος.

Eισαγωγικές εξετάσεις και ποδόσφαιρο. Ανοίκειοι παραλληλισμοί

Ημερομηνία δημοσίευσης: 10/05/2009
Του Απόστολου Δεδουσόπουλου*

Έφθασαν, λοιπόν, οι μέρες της τελικής κρίσης. Δώδεκα χρόνια θητείας στα σχολικά θρανία, χιλιάδες ώρες στις αίθουσες και αντίστοιχες ώρες διδασκαλίας από δασκάλους, καθηγητές και φροντιστές, λίγους εμπνευσμένους και πολλούς βαριεστημένους, λίγους με γνώσεις και σεμνότητα, πολλούς επαρμένα αδαείς, λίγους να νοιάζονται και πολλούς να αδιαφορούν, λίγους να θυσιάζονται μέσα και έξω από τη σχολική αίθουσα και πολλούς δραχμοφονιάδες, άλλες τόσες ώρες μοναχικής «μελέτης», βρίσκουν εντός ολίγου τη δικαίωσή τους. Η διαδικασία των πέναλτι αρχίζει.

Εισαγωγικές εξετάσεις εν όψει, η αγωνία στο κατακόρυφο και οι «δρώντες παράγοντες» εν πλήρη δράση. Οι γονείς-παράγοντες να ακτινοβολούν αγωνία, νεύρα και υπολογισμό, «θα γράψει καλά να μπει σε καμιά αξιοπρεπή σχολή και εδώ στο σπίτι, ή θα έχουμε ενοίκια, έξοδα και τρεχάματα ανά την Ελλάδα, ο Θεός ξέρει σε ποιο τμήμα του κερατά, διάβασε ρε, λίγες μέρες μείνανε», οι φροντιστές - προπονητές δίνουν τις χιλιοειπωμένες οδηγίες, «τους ορισμούς αυτολεξεί, η μεθοδολογία των ασκήσεων..., τα κεφάλαια SOS τα μαθαίνουμε απ’ έξω», οι καθηγητές του Λυκείου-γυμναστές έχουν ήδη αποχωρήσει στο βάθος της εικόνας, «ό,τι μάθατε, μάθατε, ψυχραιμία και κάντε μια-δυο καλές επαναλήψεις».

Το κοουτσάρισμα τελειώνει, οι γονείς κάνουν τις τελευταίες φυσικοθεραπευτικές κινήσεις, μπας και χαλαρώσουν λίγο τα τεντωμένα νεύρα και μην έχουμε καμιά νευροψυχολογική κράμπα της τελευταίας στιγμής, υπόσχονται και κανένα πριμ, αναλόγως της οικονομικής κατάστασης. Οι υποψήφιοι φοιτητές έτοιμοι για τον στίβο των εξετάσεων και της ευγενούς άμιλλας, όπως αλλιώς λέγεται η αρένα.

Οι δημοσιογράφοι και τα ΜΜΕ έχουν πάρει θέση στις κερκίδες έτοιμοι να περιγράψουν τις φάσεις, να αξιολογήσουν τα θέματα -τρεις κατηγορίες, ως γνωστόν, εύκολα, βατά και δύσκολα- και να πάρουν τις αναγκαίες συνεντεύξεις από νικητές και νικημένους. Έχουν άλλωστε από δίπλα και τους σχολιαστές, έγκριτους φροντιστηριατζήδες, που με απόλυτη επάρκεια λύνουν τα θέματα και επισημαίνουν με περισσή επιστημονική και διδακτική παρρησία ότι «η απάντηση στο 3ο θέμα είναι από τη δεύτερη παράγραφο της 86ης σελίδας ως την τρίτη γραμμή της πρώτης παραγράφου της 87ης σελίδας του σχολικού εγχειριδίου».

Οι διαιτητές-βαθμολογητές τσεκάρουν τις κίτρινες και κόκκινες κάρτες να βγαίνουν εύκολα και αποστηθίζουν τις οδηγίες της Κεντρικής Επιτροπής Διαιτησίας -συγνώμη της Κεντρικής Επιτροπής Εξετάσεων, ήθελα να πω. Και τα μέλη της Επιτροπής εναρμονίζονται με τα πολιτικά κελεύσματα «εύκολα θέματα, να μπουν όσοι χωράνε, μη μείνουνε άδειες θέσεις και κλείσουν τμήματα ελλείψει πελατείας και φωνάζουν οι ταβερνιάρηδες και οι κεφετεριατζήδες και όσοι δώσανε το υστέρημά τους να μετατρέψουν στάβλους και αποθήκες σε ενοικιαζόμενα διαμερίσματα κατάλληλα για φοιτητές και κατσαρίδες».

Γιατί, ως γνωστόν, του Έλληνα μικρο-ιδιοκτήτη ο τράχηλος ζυγόν δεν υπομένει, και αν ο αρμόδιος υπουργός δε βρει τρόπο να τον «διευκολύνει», έχει και αλλού υπουργούς που είναι περισσότερο ευάλωτοι στα λαϊκά αιτήματα. Άλλωστε, όλη η χωροθέτηση του ελληνικού πανεπιστημίου στην υπόθεση της περιφερειακής και τοπικής ανάπτυξης υποτάχθηκε. Ποιας επιστήμης, ποιου μέλλοντος, ποιας οικονομικής και κοινωνικής αναγκαιότητας; Απλά πράγματα, τόσο απλά, όσο το κλείσιμο του ματιού και το κτύπημα στην πλάτη με συνένοχη οικειότητα.

Σ’ αυτό το σκηνικό οι φουκαράδες υποψήφιοι μετατρέπονται σε τερματοφύλακες με διπλό ρόλο, κάτι σαν τον Νικοπολίδη πριν λίγες μέρες. Πρέπει να σκοράρουν, να ρίξουν τον ανώνυμο αντίπαλο στο χώμα, να γράψουν «καλύτερα». Και πρέπει να αποκρούσουν, να μην επιτρέψουν να μπουν στη ζωή τους, όλα όσα πλουσιοπάροχα μίζερα τους δώσαμε όλοι, παράγοντες και πρόεδροι, προπονητές και γυμναστές, δημοσιογράφοι, διαιτητές και υπουργοί. Να διατηρήσουν αμόλευτη τη ψυχούλα τους, το δικαίωμα να συγκινούνται, έστω και αν η συγκίνηση μπορεί να σημαίνει να χάσουν το πέναλτι. Οι παίκτες που είχαν λόγο να είναι συγκινημένοι, αυτοί που κτυπούσαν το τελευταίο πέναλτι της καριέρας τους, άλλωστε, το έχασαν.

Οι χιλιάδες υποψήφιοι είναι από κοινού στην αρένα, αλλά καθ’ ένας μόνος του. Δεν υπάρχουν πλήθη να επευφημούν ή να λοιδορούν. Ας δεχθούν τα σιωπηλά μας χειροκροτήματα και την προσωπική μου συγνώμη.

* Ο Απ. Δεδουσόπουλος είναι καθηγητής του Παντείου Παν/μίου

A

Τα Υπόγεια Ρεύματα διασκευάζουν και ερμηνεύουν με το δικός τους τρόπο, 25 τραγούδια με πολιτικό-κοινωνικό περιεχόμενο, από το ευρύ ρεπερτόριο του Θάνου Μικρούτσικου, πάνω στους στίχους μεγάλων ποιητών (Β.Μαγιακόφσκι, Ν.Χιχμέτ, Μπ.Μπρεχτ, Γ.Ρίτσος, Α.Αλκαίος, Μ.Ελευθερίου, Μ.Αναγνωστάκης, Φρ.Βιγιόν, Κ.Τριπολίτης, Ν.Καββαδίας, Β.Μπίρμαν κ.ά.).
Ευχαριστούμε τον Ανέσπερο για την πρόσκληση στην εκτός προγράμματος χθεσινοβραδινή παράσταση στο METROPOLIS LIVE STAGE.
Ήταν μια πολύ δυνατή βραδιά.

ΠΡΟΣ ΕΓΚΩΜΙΑΣΜΟΝ
ΜΙΑΣ ΑΕΑΝΟΥ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ
(Legende)

ο χρήστος τσουτσουβής κι ο ιησούς χριστός
στεκόντουσαν σ' ένα αμπελάκι με το σούρουπο
έδειχνε ο τσουτσουβής τους τύπους των σφαιρών στο στήθος του
και αντεδείκνυεν ο ιησούς έναν τυφλό λεγεωνάριο

πιο πέρα στέκονταν η παναγιά συλλογισμένη
να δη από πού θ' ανάψη το κακό και θα βαρύνει τ' άδικο
ενώ στο δίπλα της αδάκρυτη η αδελφή του τσουτσουβή
έραβε σάβανα λευκά για την αιωνιότητα

έτσι αναλήφθησαν ο ναζωραίος κι ο τραχύς στους ουρανούς
περ' απ' τον θάνατο την τάχα μνήμη των ανθρώπων
κι ύφαινε σάβανα λευκά για την αιωνιότητα η παναγιά
κι η αδελφή του τσουτσουβή τραγούδαγε ένα σπασμένο σκότεινο άστρο

κι είδαν τον χρήστο τσουτσουβή γαμπρό μ' άψογο μανικιούρ
κι είδαν γαμπρό παντός τον μαραγκό με μαυρισμένα νύχια -
ξανά
κι η οβριά η μαρία κι η νότα τσουτσουβή τους λούσαν και τους μύρωσαν
κι ο κόσμος ύφαινε για μας σάβανο μαύρο την αιωνιότητα

Ηλίας Λάγιος
από τη συλλογή Μουζικούλες, 1997

"...κάθε φορά απορώ και εξίσταμαι από το μέτρον σιωπής και απείθειας που έχουν οι άνθρωποι όταν αναιρούν τις συμβάσεις και συντηρούν στα χείλη τους την άκρη του γκρεμού, την αρμονία του χάους, το απύθμενο του όρκου μπροστά στον έρωτα και το απροσμέτρητο που βάζει ρούχα Κυριακής σε μια καινούργια -ανώνυμη ακόμη- απελπισία.

Τέτοιους ανθρώπους κάποτε τους στέλνανε στην εξορία και στην ακίδα του βασανιστή. Σήμερα έχουνε μπερδευτεί οι εξορίες, έχουνε μπερδευτεί τα βάσανα, έχουνε μπερδευτεί και οι εξιστορήσεις τους. Έχουνε μπερδευτεί και οι βασανιστές. Ακόμη και οι βασανισμένοι έχουνε μπερδευτεί. Και φυσικά ο λύκος στην αντάρα χαίρεται. Ό,τι είναι με το κάθε μορφής, υφής, συνταγής, υποταγής, σύστημα, χαίρεται. Χαίρεται ακόμη και το σύστημα της ιερής μνήμης των σφαγμένων. Όταν τα πράγματα ειδωλοποιούνται τα συστήματα χαίρονται. Διότι υπάρχουν. Άλλωστε η νεκρότητα είναι είδος ζωής. Είδωλο ζωής. Θρησκεία.

Και οι άνθρωποι που ΕΙΝΑΙ το χείλος του γκρεμού μένουνε πάλι μόνοι. Με μόνη συντροφιά το όρνεο να τους τρώει τα σπλάχνα. Με μόνη συντροφιά, πάει να πει, την αμφιβολία: Πράττω σωστά; Σκέπτομαι σωστά; Στο ενεστώτα. Διαρκώς στον ενεστώτα. Με τη συνείδηση πως αν καταφύγεις στον παρατατικό θα γίνεις σύστημα και τη βαθιά πεποίθηση πως αν καταφύγεις στον μέλλοντα (και μάλιστα στον τετελεσμένο) θα γίνεις θρήσκευμα. Δηλαδή χυδαίος τρόπος του πολιτεύεσθαι.

Για φαντάσου. Είναι να απορείς και να εξίστασαι."

Του Κ. Καναβούρη, ΑΥΓΗ 26/4/09

Με αφορμή την έκδοση
ΗΛΙΑΣ ΛΑΓΙΟΣ / ΠΟΙΗΜΑΤΑ, 2009, ΙΚΑΡΟΣ

"...O Απρίλης δεν κατέχει από αμυγδαλιές, κυοφορώντας
πασχαλιές μέσα από τη βουρδουλιασμένη Γη, αναδεύοντας
γνώση και θέληση, αρδεύοντας
προσκυνημένες ρίζες, με εαρινή βροχή.

Το χειμώνα παρηγοριόμαστε, σκεπάζοντας
τη μουσκεμένη ενοχή με λήθη, θρέφοντας
μια ταγκισμένη ζωή με οικοδομές και υπόσχεση ελέους.
Το θέρος μας αιφνιδίασε , καθώς ξεχύθηκε από τη μάντρα της Καισαριανής,αντάμα με τον ήλιο.
Πυργώσαμε συννεφιασμένες ακροπόλεις
και η μπόρα σύρθηκε ως τη γωνία Πατησίων και Στουρνάρα,
εκεί που γιόρταζαν τη λευτεριά και τους χτυπήσαμε..."

Ηλίας Λάγιος 1996

Ηταν, σας λέω, τα βυζιά της κύπελλα μ’ υδρόμελο,
/ κι ήταν τα μάτια της κι η μοναξιά της μεγαλύτερ’ απ’ το φως-
/ και μόνο Ελένης όνομα/ είχε για μένα ανθίσει και καρπίσει
/ ντροπή και λύσσα του θανάτου να κερδίση.

/ Αφήγησες που πλέξαν άθρωποι κακόψυχοι (καλού γούστου ένεκα, δήθεν)
/ τολμούν να ισχυρίζονται ότι σε κάποιο κωλονήσι, την Λευκή,
/ η Ελένη, η δικιά μου Ελένη, ξενογαμιόταν με τον Αχιλλέα.
/ Ψέμματα, ψέμματα, ψέμματα. Εγώ είμαι ο άντρας που στ’ αλήθεια αγάπησε.
/ Και όλων των επών περίλαμπρα τα ονόματα, ηρώων και άστεων,
/ γράμματα ιωνικά και δωρικά κι αιολικά (και τα τρισβάρβαρα μακεδονίτικα), στιχαριθμήσεις αλεξανδρινών,
/ προσδοκίες κι ανεπίστρεπτες εντολές, μήνις θεών μπασταρδεμένη,
/ γραφτήκανε για μας τους δυο...

Dono Di Paolo (1397-147)
Τ Αη Γιώργη σήμερα ΧΡΟΝΙΑ ΜΑΣ ΠΟΛΛΑ

Το μυστικόν της Εικασίας



ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΠΟΥΛΟΥ



"Κύριε, ή εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή...".

Δεν γνωρίζω παράδοσιν, η οποία περισσότερον θα ηδύνατο να δώση αφορμήν εις δραματικόν αριστούργημα εις τον Ίψεν, ή και εις ειρωνικόν αριστούργημα εις τον Ανατόλ Φρανς, όσον η του τροπαρίου της Κασσιανής ή μάλλον της Εικασίας, το οποίον εψάλη χθες εις τας εκκλησίας.

Την παράδοσιν την γνωρίζετε όλοι, και επειδή συνδέεται με τους "Ισαύρους" και αναφέρεται εις τον τελευταίον των Εικονομάχων, είνε και επίκαιρος και ενδιαφερωτέρα.

Πρόκειται τωόντι διά τον Θεόφιλον τον υιόν Μιχαήλ του Τραυλού, τον οποίον ανελθόντα επί του θρόνου η μήτηρ Ευφροσύνη ηθέλησε να νυμφεύση. Απέστειλε λοιπόν ευνούχους εις όλας της αυτοκρατορίας τας πόλεις και συνεσώρευσεν εις το ιερόν ανάκτορον του Βυζαντίου όλας τας καλλονάς. Και έπειτα, καλών αυτάς εις την θαυμασιωτέραν των αιθουσών, εις την αίθουσαν του Τρικλινίου, την καλουμένην του Μαργαρίτου, έδωκεν εις τον αυτοκράτορα ένα χρυσόν μήλον λέγουσα να το δώση εις την μάλλον αρέσκουσαν αυτώ.

Και ο Θεόφιλος περιήλθε τας αγνώστους και τας ωραίας, όλα τα αινίγματα της καλλονής και της χάριτος, τα οποία προσεφέροντο ταρακτικά και επαφρόδιτα έμπροσθέν του. Μία ήτο η ωραιοτέρα και ωνομάζετο Εικασία, έλκουσα το γένος εξ ευγενών. Ο Θεόφιλος την επλησίασε και, καθώς ήτο σχολαστικός, μαθητεύσας εις τον Ιωάννην τον Γραμματικόν, ηθέλησε δίδων εις αυτήν το μήλον να της κάμη μίαν θεολογικήν ερώτησιν:

-Εκ γυναικός ερρύη τα φαύλα, της είπε∙ εννοών την Εύαν, την μητέρα πάσης αμαρτίας.

-Αλλά και εκ γυναικός πηγάζει τα κρείτονα, απήντησεν η Εικασία, αντιτάσσουσα την Θεοτόκον, την μητέρα πάσης εξαγοράς [...]και τόσον ωραία, ώστε ο Θεόφιλος εφοβήθη.

Είδε την γυναίκα ανωτέραν του, την είδε αναλαμβάνουσαν αυτήν τα ηνία του κράτους, την είδε αντιμαχομένην, ως άλλη Ειρήνη Αθηναία, εις τα σχέδιά του.

Και ανεχαιτίσθη και ανέλαβε το μήλον και το έδωκεν εις την Θεοδώραν, την οποίαν η τύχη ως ειρωνείαν αντέταξε κατόπιν εις τα σχέδιά του, την έκαμεν αντίπαλόν του και την έκαμε διάδοχον της Ειρήνης ακριβώς εις τα κατά των εικονομάχων σχέδια.

Η Εικασία, πλήρης μελαγχολίας, απεσύρθη εις μοναστήριον, το οποίον έκτισε πλησίον της Κωνσταντινουπόλεως και το οποίον απεκαλείτο εξ αυτής Εικάσιον.

Γράφουσα τροπάρια είχεν ακριβώς τελειώσει εκείνο το οποίον εψάλη χθες εις τον εσπερινόν. Ευρίσκετο εις τας λέξεις "η εν τω παραδείσω Εύα το δειλινόν".

Αίφνης η αναγγελία τής ήλθεν, ότι ο βασιλεύς ήρχετο εις επίσκεψιν του μοναστηρίου.

Τα βήματά του ηχούν ήδη εις τον διάδρομον. Ο άνθρωπος, τον οποίον μόνον ηγάπησε εις την ζωήν της, όστις μίαν ημέραν ηθέλησε να της προσφέρη την ευτυχίαν και το στέμμα, ευρίσκετο εκεί πλησίον της.

Τότε η μοναχή εδειλίασεν. Ανελογίσθη όλην της την ζωήν, η οποία κατεστράφη, εφαντάσθη ότι η όψις του ανθρώπου εκείνου θα της κατέστρεφε όλον το οικοδόμημα της μετανοίας και της αφοσιώσεως προς τον Θεόν, το οποίον είχεν επιτελέση. Έχουσα πλέον τον Θεόν ως σύντροφον, εφαντάσθη να φύγη και εκρύβη σπαρασσομένη την καρδίαν, απαρνουμένη το παρελθόν, επιμένουσα εις την λήθην.

Και ο Θεόφιλος εισήλθε και ηννόησε ότι δεν έπρεπε να ίδη την μοναχήν, ότι η Εικασία, την οποίαν τις οίδε ποσάκις είχε νοσταλγήσει και είχεν αναλογισθή, ήτο δι' αυτόν νεκρά. Ανέγνωσε το τροπάριον και προσέθεσεν ένα στίχον εις το δοξαστικόν: "Κρότον τοις ώσιν ηχηθείσα φόβω εκρύβη".

Αυτή είνε η παράδοσις του ωραίου τροπαρίου, εις τον οποίον μία καλλονή και ένας αυτοκράτωρ συνειργάσθησαν και το οποίον εγκλείει εντός του μίαν τραγωδίαν έρωτος.

Αλλά πρόκειται τάχα διά μίαν απλήν παράδοσιν. Ο Βρουνέ δε Πρελ, ο διάσημος ιστορικός και μυθογράφος, επρότεινεν ότι καμμία ιστορική αλήθεια δεν υπήρχεν εις την διήγησιν αυτήν και ότι οι ρομαντικοί χρονογράφοι εφαντάσθησαν όλην αυτήν την πλοκήν.

Αλλά τελευταίος ο Ραμβώ υπεστήριξε την αυθεντικότητα της διηγήσεως. Όχι μόνον πολλοί χρονογράφοι αναφέρουν το πράγμα, αλλά και εις την Βυζαντινήν ιστορίαν πολλά άλλα παρόμοια γεγονότα αναφέρονται. Εις το συναξάριον του Αγίου Φιλαρέτου, προγενέστερον της Ιστορίας της Αγίας Εικασίας, άλλο όμοιον περιστατικόν συμβαίνει με την Ειρήνην, η οποία, θέλουσα να νυμφεύση τον υιόν της Κωνσταντίνον, καλεί εις το Βυζάντιον τας ωραιοτέρας κόρας της αυτοκρατορίας, μεταξύ των οποίων έρχεται και η Μαρία, η κόρη του Φιλαρέτου. Κατά την αυτήν εποχήν, εις την Ρωσσίαν οι Τσάροι συνεσώρευαν επίσης εις το Κρεμλίνον τας ωραιοτέρας παρθένους της σλαυικής φυλής και εξ αυτών εξέλεγον την σύζυγον.

Γνωρίζομεν άλλως τε ότι εις το Βυζάντιον [...] η καλλονή [...] ανεβίβαζεν εις τον θρόνον και ότι αι πορφυρογέννητοι κατά τούτο ήσαν όμοιαι με την Θεοδώραν, την θυγατέρα του Αρκτοφύλακος, και με την Θεοφανώ, την θυγατέρα του καπήλου.

Η ιστορία είνε λοιπόν αληθής. Εις το τροπάριον της Εικασίας δυνάμεθα ασφαλώς να μαντεύσωμεν ολόκληρον τραγωδίαν έρωτος και δύναται κανείς να αναλογισθή την περικαλλή παρθένον, την πλουσίαν άλλοτε εις όνειρα εγκόσμια, την μεθυσμένην τώρα εις ουρανόν, η οποία στιχουργεί εις αίνους και εις δοξαστήρια τας περιπετείας της ζωής της.

Πόσα υπήρξαν τα όνειρα, πόσοι οι πειρασμοί, πόσαι αι απογοητεύσεις εις την ζωήν αυτήν, την οποίαν ήγγισεν επί μίαν στιγμήν το στέμμα και την οποίαν κατόπιν εδέχθη του μοναστηρίου ο τάφος.

Υπάρχει ακόμη έν δίστιχον αυτής, εις το οποίον η Εικασία εξομολογείται:

ότι νυξ μοι υπάρχει

οίστρος ακολασίας ζοφώδης τε και ασέληνος

έρως της αμαρτίας.

Η θύελλα μυκάται εις την ψυχήν της, η σαρξ διαμαρτύρεται, ο ουρανός παλαίει με την γην και τις οίδε πόσοι πόθοι και πόσα δάκρυα έβρεξαν το τεμάχιον του παπύρου, εφ' ού εγράφησαν οι ευσεβείς στίχοι τους οποίους η εκκλησία εμνημόνευε χθες.



εφ. Νέον Άστυ, 24 Μαρτίου 1904

O μύθος του μίτου της Αριάδνης
Στο πλαίσιο της Διεθνούς Συνάντησης Αρχαίου Δράματος των Δελφών, η Ισπανία συμμετέχει με την παράσταση της ομάδας ΑταλάγιαΤΝΤ «Αριάδνη». Η «Αριάδνη» κλείνει την τριλογία των ηρωίδων της τραγωδίας, μετά την «Ηλέκτρα» και τη «Μήδεια», τις οποίες η συγκεκριμένη ομάδα παρουσίασε σε 250 πόλεις σε όλον τον κόσμο, καθώς και στις 48 από τις 50 ισπανικές επαρχίες. Τη σκηνοθεσία υπογράφει οΡικάρντο Ινιέστακαι τη σκηνογραφία οΧουάν Ρουέσγα, ο οποίος το 2008 τιμήθηκε με το βραβείο της Ενωσης Σκηνοθετών. Πρόκειται για την πρώτη παρουσίαση του μύθου της Αριάδνης που γίνεται στην ισπανική γλώσσα, μολονότι ο συγκεκριμένος μύθος του... μίτου είναι ιδιαιτέρως δημοφιλής στους Ισπανούς, όπως τονίζει ο σκηνοθέτης.

Θέατρο «Φρύνιχος», Δελφοί, κρατήσεις τον Ιούνιο:

210 3312.781-5 και από 3 Ιουλίου στο 22650 82353.

Έκδοση προεδρίας της Ελληνικής Δημοκρατίας



«Ακονισμένη ρομφαία»...
Tου Παντελη Μπουκαλα

Ο «Υμνος εις την Ελευθερίαν», το μόνο ποίημα που ο Σολωμός το τέλειωσε σε ένα μήνα, τον Μάιο του 1823, είναι από παλιά σημείο αμφιλεγόμενο, φιλολογικό και πολιτικό. Ο ίδιος έγραφε το 1851: «Κακό δεν βρίσκω το νεανικό μου αυτό πρωτόπειρο τραγούδι». Ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος πάντως ισχυριζόταν πως «ο Υμνος εις την Ελευθερίαν και ο Νεκρικός έτερος εις τον θάνατον του Βυρώνος ουδέν ηυτύχησαν να εντυπώσωσιν ίχνος μόνιμον και δυσεξάλειπτον εν τη αγάπη του λαού». Το 1894 πια και ενώ οι δύο πρώτες στροφές του ποιήματος είναι ο εθνικός μας ύμνος, ορισμένοι επιμένουν να ενίστανται. Ανάμεσά τους ο Αλέξανδρος Ραγκαβής που επικρίνει στην εφημερίδα «Εβδομάς» τον Υμνο διότι περιέχει «προσβλητικάς τινας στροφάς κατά των ξένων Δυνάμεων», η δε γλώσσα του δεν αναλογεί τάχα στα αισθήματα του έθνους. Στον Ραγκαβή απαντά πάραυτα ο Παλαμάς, που γράφει ειρωνικά: «Εδώ είναι το τρυφερόν ζήτημα, προ του οποίου τόσον ζαλίζονται αι κεφαλαί των λογιωτάτων, ώστε “πατούν στα χιόνια καίγονται και στη φωτιά κρυώνουν” και όλα τα βλέπουν ανάποδα, ως εν τω φωτογραφικώ φακώ. Τι κρίμα να μην καταλάβη ο καϋμένος ο Σολωμός ότι τα ύψιστα αισθήματα του έθνους του θα τα διηρμήνευεν αν έλεγε, όχι “Σε γνωρίζω από την κόψι / του σπαθιού την τρομερή” αλλά: “Γινώσκω σ’ εκ της κόψεως / του ξίφους της δεινής. / Γινώσκω σ’ εκ της όψεως / δι’ ης την γην βία μετρείς!”»

Στην καθαρευουσιάνικη «μετάφραση» το «βία» είναι επίρρημα, με υπογεγραμμένη. Αλλά πώς είναι στο ποίημα η λέξη, «βία» (δισύλλαβη) ή «βια» (μονοσύλαβη, άρα οξύτονη στο τονικό σύστημα και άτονη στο μονοτονικό); Οσες κριτικές εκδόσεις κοίταξα, γράφουν «βία», μάλιστα ο Στυλιανός Αλεξίου σημειώνει ότι το «όψη που με βία μετράει τη γη» είναι ιταλισμός, παράγωγος του «missurar la terra con lo guardo», για να επιβεβαιωθεί έτσι και εμμέσως ότι η «όψη» δεν είναι η μορφή αλλά το βλέμμα· αυτό μετράει τη γη (άλλος εκδότης, ο Δημήτρης Δημηρούλης, δίνει σε σημείωση την ερμηνεία τού «μετράει»: «αναμετρά, υπολογίζει, διερευνά με το μάτι»). Πώς μετρά τη σκλαβωμένη γη το βλέμμα της Ελευθερίας; Με πάθος, με λαχτάρα, με στέρεη αποφασιστικότητα, σαν να θέλει να την ελευθερώσει με μια ματιά, μια φλογισμένη ματιά, βίαιη, σαρωτική· γι’ αυτό και ο Πολυλάς μιλάει για την «ακαταμάχητη ορμή του αυτόνομου ελληνικού πνεύματος, οπού παρουσιάζεται εις τη φαντασία του ποιητή βγαλμένο από τα ιερά κόκαλα των προγόνων, με την ακονισμένη ρομφαία και με το μάτι οπού με βία μετράει τη γη, ως να εθαρρούσε ότι γλήγορα θα την κάμει δική του»

Στην α΄ έκδοση του Λεξικού Μπαμπινιώτη υπάρχει ξεχωριστό λήμμα «βια» με μοναδική παραπομπή στον Σολωμό· στη β΄ έκδοση τέτοιο ξεχωριστό λήμμα και παραπομπή δεν υπάρχουν. Αλλά το πρόβλημα είναι παλαιότερο. Στο Λεξικό Δημητράκου υπάρχει λήμμα «βια» με παραπομπή πάλι στον Σολωμό. Στο ίδιο Λεξικό ωστόσο στο λήμμα «όψις» υπάρχει επίσης παραπομπή στον σολωμικό στίχο, αυτή τη φορά όμως η κρίσιμη λέξη γράφεται σωστά: «βία».